Home » Class 8 » Class 8 Sanskrit Chapter 7- भारतजनताऽहम्- Hindi Translation & English Translation

Class 8 Sanskrit Chapter 7- भारतजनताऽहम्- Hindi Translation & English Translation

Last Updated on 20/08/2026 by MakeToss

CBSE Ruchira Bhag 3 – Class 8 Sanskrit Chapter 7- भारतजनताऽहम् – translation in Hindi (Hindi Anuvad), हिंदी अनुवाद, Hindi meaning, Hindi arth, Hindi summary, English Translation, and English Summary are provided here. That Means, word meanings (शब्दार्थ:), अन्वयः, सरलार्थ, are given for the perfect explanation.

Translation in Hindi & English (Meaning/Arth/Anuvad)

सप्तमः पाठः
भारतजनताऽहम्

[प्रस्तुत कविता आधुनिक कविकुलशिरोमणि डॉ. रमाकान्त शुक्ल द्वारा रचित काव्य भारतजनताऽहम्’ से साभार उद्धृत है। इस कविता में कवि भारतीय जनता के सरोकारों, विविध कौशलों, विविध रुचियों आदि का उल्लेख करते हुए बताते हैं कि भारतीय जनता की क्या-क्या विशेषताएँ हैं।]

The poem presented is excerpted from the poem “Bharatjanataham” composed by modern poet Kulshiromani Dr. Ramakant Shukla. In this poem, the poet mentions the concerns of the Indian people, various skills, different interests, etc., and tells what are the characteristics of the Indian people.

अभिमानधना विनयोपेता, शालीना भारतजनताऽहम्।
कुलिशादपि कठिना कुसुमादपि, सुकुमारा भारतजनताऽहम्।1।

अन्वयः – भारतजनताऽहम् अभिमानधना विनयोपेता, शालीना। कुलिशादपि कठिना कुसुमादपि सुकुमारा अस्मि।

सरलार्थः – मैं भारत की जनता हूँ। मैं स्वाभिमान रूपी धन, विनम्रता से पूर्ण (तथा) शालीन हूँ। मैं वज्र से भी कठोर (तथा) फूल से भी अत्यधिक कोमल हूँ।

English Translation: I am the people of India. I am full of self-respect, full of humility and gracious. I am harder than a thunderbolt and softer than a flower.

  • अभिमानधना (अभिमान + धना): स्वाभिमान (आत्मसम्मान) रूपी धन वाली
  • विनयोपेता (विनय + उपेता): विनय (विनम्रता) से युक्त
  • शालीना: शालीन (सभ्य / अच्छे आचरण वाली)
  • भारतजनताऽहम् (भारतजनता + अहम्): भारतजनता = भारत की जनता, अहम् = मैं (मैं भारत की जनता हूँ)
  • कुलिशादपि (कुलिशात् + अपि): कुलिशात् = वज्र से, अपि = भी (वज्र से भी)
  • कठिना: कठोर
  • कुसुमादपि (कुसुमात् + अपि): कुसुमात् = फूल से, अपि = भी (फूल से भी)
  • सुकुमारा: अत्यधिक कोमल / अत्यंत सुकुमार

निवसामि समस्ते संसारे, मन्ये च कुटुम्बं वसुन्धराम्।
प्रेयः श्रेयः च चिनोम्युभयं, सुविवेका भारतजनताऽहम्।2।

अन्वयः – भारतजनताऽहम् समस्ते संसारे निवसामि, वसुन्धराम् च कुटुम्बं मन्ये। प्रेयः श्रेयः च उभयं चिनोमि, सुविवेका (अस्मि)।

सरलार्थः – मैं भारत की जनता हूँ। (मैं) समस्त संसार में निवास करती हूँ, और पृथ्वी को परिवार मानती हूँ। मनोहर और सुख-प्रद दोनों (पथों) का चयन करती हूँ। अच्छे विचार वाला हूँ।

English Translation: I am the people of India. I reside in the whole world, and consider the earth as my family. I choose both the pleasant and the pleasurable path. I am a good thinker.

  • निवसामि: मैं निवास करती हूँ / रहती हूँ
  • समस्ते: संपूर्ण / पूरे
  • संसारे: संसार में / विश्व में
  • मन्ये: मानती हूँ
  • च: और
  • कुटुम्बम्: परिवार
  • वसुन्धराम्: धरती को / पृथ्वी को
  • प्रेयः: प्रिय लगने वाला (सांसारिक सुख / भौतिक आनंद)
  • श्रेयः: कल्याणकारी (आध्यात्मिक हित / जो सही मार्ग हो)
  • च: और
  • चिनोम्युभयम् (चिनोमि + उभयम्): चिनोमि = चुनती हूँ, उभयम् = दोनों को (दोनों ही मार्गों को चुनती हूँ)
  • सुविवेका: अच्छे विवेक वाली / बुद्धिमती
  • भारतजनताऽहम् (भारतजनता + अहम्): भारतजनता = भारत की जनता, अहम् = मैं (मैं भारत की जनता हूँ)

विज्ञानधनाऽहं ज्ञानधना, साहित्यकला-सङ्गीतपरा।
अध्यात्मसुधातटिनी-स्नानैः, परिपूता भारतजनताऽहम्।3।

अन्वयः – भारतजनताऽहम् विज्ञानधनाऽहं ज्ञानधना, साहित्यकला-सङ्गीतपरा। अध्यात्मसुधातटिनी-स्नानैः, परिपूता अस्मि।

सरलार्थः – मैं भारत की जनता हूँ। मैं विज्ञान रूपी धन, ज्ञान रूपी धन, साहित्य, कला तथा संगीत में निष्ठावान हूँ। मैं अध्यात्म-रूपी अमृत जैसी नदी में स्नान के द्वारा अधिक पवित्र हूँ।

English Translation: I am the people of India. I am devoted to the wealth of science, the wealth of knowledge, literature, art and music. I am more pure by bathing in the nectar-like river of spirituality.

  • विज्ञानधनाऽहम् (विज्ञानधना + अहम्): विज्ञानधना = विज्ञान रूपी धन वाली, अहम् = मैं
  • ज्ञानधना: ज्ञान रूपी धन वाली
  • साहित्यकला-सङ्गीतपरा: साहित्य, कला और संगीत में लीन (रुचि रखने वाली)
  • अध्यात्मसुधातटिनी-स्नानैः: अध्यात्म रूपी अमृतमयी नदी में स्नान करने से
    • अध्यात्म = आत्मा-परमात्मा का ज्ञान
    • सुधा = अमृत
    • तटिनी = नदी
    • स्नानैः = स्नानों के द्वारा
  • परिपूता: अत्यंत पवित्र / शुद्ध
  • भारतजनताऽहम् (भारतजनता + अहम्): भारतजनता = भारत की जनता, अहम् = मैं (मैं भारत की जनता हूँ)

मम गीतैर्मुग्धं समं जगत्, मम नृत्यैर्मुग्धं समं जगत्।
मम काव्यैर्मुग्धं समं जगत्, रसभरिता भारतजनताऽहम्।4।

अन्वयः – मम गीतै समं जगत् मुग्धं, मम नृत्यै समं जगत् मुग्धं। मम काव्यै: समं जगत् मुग्धं, रसभरिता भारतजनताऽहम्।

सरलार्थः – मेरे गीतों से सम्पूर्ण जगत् मोहित है, मेरे नृत्य से सम्पूर्ण जगत् मुग्ध है तथा मेरे काव्य के द्वारा (भी) सम्पूर्ण जगत् मुग्ध है। मैं रस से भरी हुई भारत की जनता हूँ।

English Translation: My songs, dance, and poetry have captivated the entire world. I am an energized Indian.

  • मम: मेरे
  • गीतैर्मुग्धं (गीतैः + मुग्धम्): गीतैः = गीतों से, मुग्धम् = मोहित / मन्त्रमुग्ध
  • समम्: संपूर्ण / सारा
  • जगत्: संसार / दुनिया
  • मम: मेरे
  • नृत्यैर्मुग्धं (नृत्यैः + मुग्धम्): नृत्यैः = नृत्यों से, मुग्धम् = मोहित
  • समम्: संपूर्ण / सारा
  • जगत्: संसार
  • मम: मेरे
  • काव्यैर्मुग्धं (काव्यैः + मुग्धम्): काव्यैः = काव्यों (कविताओं) से, मुग्धम् = मोहित
  • समम्: संपूर्ण / सारा
  • जगत्: संसार
  • रसभरिता: रस से भरी हुई (आनंद और आनंदमयी कलाओं से परिपूर्ण)
  • भारतजनताऽहम् (भारतजनता + अहम्): भारतजनता = भारत की जनता, अहम् = मैं (मैं भारत की जनता हूँ)

उत्सवप्रियाऽहं श्रमप्रिया, पदयात्रा-देशाटन-प्रिया।
लोकक्रीडासक्ता वर्धेऽतिथिदेवा, भारतजनताऽहम्।5।

अन्वयः – भारतजनताऽहम् वर्धे। अहम् उत्सवप्रिया श्रमप्रिया, पदयात्रा-देशाटन-प्रिया, लोकक्रीडासक्ता अतिथिदेवा।

सरलार्थः – मैं भारत की जनता विकास की ओर बढ़ता हूँ। मैं उत्सवप्रिय, परिश्रमप्रिय तथा पैदल यात्रा के द्वारा देशों का भ्रमण करने वाली हूँ। मैं प्रचलित खेलों में दिलचस्पी रखने वाली, अतिथि प्रिय हूँ।

English Translation: India’s people are progressing toward development. I am cheerful, hardworking, and prefer to travel through countries on foot. I am interested in popular sports and enjoy endearing guests.

  • उत्सवप्रियाऽहम् (उत्सवप्रिया + अहम्): उत्सवप्रिया = उत्सवों (त्योहारों) से प्रेम करने वाली, अहम् = मैं
  • श्रमप्रिया: श्रम (मेहनत) से प्रेम करने वाली
  • पदयात्रा-देशाटन-प्रिया: पैदल यात्रा और देश-भ्रमण (घूमने) को पसंद करने वाली
    • पदयात्रा = पैरों से चलकर की जाने वाली यात्रा
    • देशाटन = देश में घूमना / पर्यटन
    • प्रिया = प्रेम करने वाली
  • लोकक्रीडासक्ता (लोकक्रीडा + आसक्ता): लोकक्रीडा = पारंपरिक खेलों / लोक-कलाओं में, आसक्ता = गहरा अनुराग (प्रेम) रखने वाली
  • वर्धे: निरंतर आगे बढ़ती हूँ / विकसित होती हूँ
  • अतिथिदेवा: अतिथि को देवता मानने वाली (अतिथि देवो भव की भावना रखने वाली)
  • भारतजनताऽहम् (भारतजनता + अहम्): भारतजनता = भारत की जनता, अहम् = मैं (मैं भारत की जनता हूँ)

मैत्री मे सहजा प्रकृतिरस्ति, नो दुर्बलतायाः पर्यायः।
मित्रस्य चक्षुषा संसारं, पश्यन्ती भारतजनताऽहम्।6।

अन्वयः – मैत्री मे सहजा प्रकृतिः अस्ति, नः दुर्बलतायाः पर्यायः। संसारं मित्रस्य चक्षुषा पश्यन्ती भारतजनताऽहम्।

सरलार्थः – मित्रता हमारी प्रकृति है (परन्तु यह) निर्बलता का पर्याय नहीं है। पूरे संसार को मित्र की दृष्टि से अवलोकन करती हुई मैं भारत की जनता हूँ।

English Translation: Friendship is in our nature and is not a sign of weakness. I am the people of India, and I see the entire world as a friend.

  • मैत्री: मित्रता / दोस्ती
  • मे: मेरी
  • सहजा: सहज / स्वाभाविक (जन्मजात)
  • प्रकृतिरस्ति (प्रकृतिः + अस्ति): प्रकृतिः = स्वभाव, अस्ति = है (स्वाभाविक गुण है)
  • नो: नहीं (यह नहीं है)
  • दुर्बलतायाः: कमजोरी का
  • पर्यायः: पर्याय / दूसरा नाम / सूचक
  • मित्रस्य: मित्र की / दोस्त की
  • चक्षुषा: आँख से / दृष्टि से
  • संसारम्: संसार को / पूरी दुनिया को
  • पश्यन्ती: देखती हुई
  • भारतजनताऽहम् (भारतजनता + अहम्): भारतजनता = भारत की जनता, अहम् = मैं (मैं भारत की जनता हूँ)

विश्वस्मिन् जगति गताहमस्मि, विश्वस्मिन् जगति सदा दृश्ये।
विश्वस्मिन् जगति करोमि कर्म, कर्मण्या भारतजनताऽहम्।7।

अन्वयः – अहं विश्वस्मिन् जगति गता अस्मि, (अहं) विश्वस्मिन् जगति सदा दृश्ये, विस्मिन् जगति कर्म करोमि, (अहं) कर्मण्या भारतजनताऽहम्।

सरलार्थः – मैं पूरे संसार में गई हूँ। मैं सम्पूर्ण जगत् हमेशा दिखाई देती हूँ। मैं सम्पूर्ण संसार में कार्य करती हूँ। मैं परिश्रमी भारत की जनता हूँ।

English Translation: I’ve travelled the entire globe. I am always visible to the entire world. I work all over the world. I am a hardworking Indian.

  • विश्वस्मिन्: संपूर्ण / पूरे
  • जगति: संसार में / दुनिया में
  • गताहमस्मि (गता + अहम् + अस्मि): गता = गई हूँ (पहुँची हूँ), अहम् = मैं, अस्मि = हूँ
  • विश्वस्मिन्: संपूर्ण
  • जगति: संसार में
  • सदा: हमेशा / सदैव
  • दृश्ये: दिखाई देती हूँ
  • विश्वस्मिन्: संपूर्ण
  • जगति: संसार में
  • करोमि: करती हूँ
  • कर्म: कर्म / कार्य
  • कर्मण्या: कर्मशील (मेहनती / अपने कर्तव्य का पालन करने वाली)
  • भारतजनताऽहम् (भारतजनता + अहम्): भारतजनता = भारत की जनता, अहम् = मैं (मैं भारत की जनता हूँ)

👍👍👍

Recommended Book: BUY NOW

THE END

7 thoughts on “Class 8 Sanskrit Chapter 7- भारतजनताऽहम्- Hindi Translation & English Translation”

Leave a Comment

error: